Danışman Hocayla Yayın Konusunda Anlaşmazlık Olursa Ne Yapılır?
Hacettepe’de danışmanla yazar sırası, katkı, veri kullanımı veya yayın hakkı konusunda anlaşmazlık yaşanırsa izlenebilecek akademik ve etik yollar.
Hacettepe’de danışmanla yayın konusunda anlaşmazlık yaşandığında ilk yol, konuyu mümkünse yazılı ve somut biçimde danışmanla çözmeye çalışmaktır. Sorun çözülemiyorsa lisansüstü öğrenciler için süreç ana bilim/ana sanat dalı başkanlığına, ardından gerekçeli başvuruyla ilgili enstitüye taşınabilir.
Ancak “yayın anlaşmazlığı” tek bir durumu ifade etmez. Yazar sırası, kimin yazar olacağı, verilerin kimde kalacağı, hangi dergiye gönderileceği veya tezin ne zaman yayına dönüştürüleceği farklı kurallara dayanabilir. Özellikle yayının tez, sanat çalışması veya projeden üretilip üretilmediği önemlidir.
Tezden üretilen yayınlarda Hacettepe’nin özel kuralı var
Hacettepe Üniversitesi Lisansüstü Akademik Danışmanlık Yönergesi kapsamında kullanılan Lisansüstü Eğitim Danışmanlık Anlaşması, tez/sanat çalışması/projeden üretilen yayınlar için ayrıca “Tez Çalışması Yayın Hakkı” hükümleri içeriyor.
Bu anlaşmaya göre:
- özgün veriler hem danışmanda hem öğrencide bulunur,
- tez/sanat çalışması/projeden üretilen yayınlarda öğrenci ve danışmanın adı yer alır,
- öğrencinin ilk isim, tez danışmanının ise yazarlar arasında olması öngörülür,
- yayının tezden üretildiğini gösterecek bilgiye yer verilir,
- öğrenci tez sonuçlarını tezin bitiminden itibaren iki yıl içinde yayına hazır hâle getirmez veya programdan ayrılırsa danışmanın, YÖK’ün bilimsel araştırma ve yayın etiği kuralları çerçevesinde tez bulgularını yayımlayabileceği belirtilir.
Dolayısıyla anlaşmazlık doğrudan tezden üretilen bir makale, bildiri veya kitapla ilgiliyse önce imzaladığınız danışmanlık anlaşmasına bakmak gerekir. “Bu benim tez çalışmam ama danışman beni yazardan çıkarmak istiyor” veya “yazar sırası farklı kurulmak isteniyor” gibi bir durumda bu belge doğrudan önem kazanır.
Buna karşılık çalışma tezden bağımsız bir araştırmaysa, anlaşmadaki “öğrenci ilk isimdir” hükmünü otomatik olarak o yayına taşımak doğru olmaz. Böyle bir yayında katkının niteliği, tarafların yaptığı çalışma ve bilimsel yayın etiği kuralları ayrıca değerlendirilir.
Anlaşmazlık çözülmezse nereye başvurulur?
Hacettepe’nin 2026 tarihli Lisansüstü Akademik Danışmanlık Yönergesi, danışmanlıkla ilgili uyuşmazlıklarda önce öğrenci ile danışman arasında yapıcı diyalogu esas alıyor. Çözüm üretilemezse konu öncelikle ana bilim/ana sanat dalı akademik kurullarında, ardından Enstitü Yönetim Kurulunda karara bağlanabiliyor.
Ayrıca danışmanla iletişim veya danışmanlık sürecine ilişkin bir sorun yaşayan öğrencinin önce ana bilim/ana sanat dalı başkanlığına başvurması; sorun çözülemezse gerekçeli dilekçeyle ilgili enstitüye başvurabilmesi açıkça düzenlenmiş.
Bu nedenle uygulamada şu sıra daha güçlü olur:
- Anlaşmazlığın ne olduğunu netleştirin: yazar sırası mı, yazarlık hakkı mı, veri kullanımı mı, gönderim izni mi?
- Danışmana görüşünüzü ve dayandığınız belgeyi e-posta gibi kayıt bırakacak bir yolla iletin.
- Tezden üretilen yayınsa imzalı Lisansüstü Eğitim Danışmanlık Anlaşmasını ekleyin.
- Çözüm çıkmazsa ana bilim/ana sanat dalı başkanlığına başvurun.
- Sorun devam ederse yazışmalar ve belgelerle birlikte enstitüye gerekçeli dilekçe verin.
Sözlü konuşmalar yararlı olabilir; fakat uyuşmazlık büyüyorsa hangi tarihte neyin kararlaştırıldığını gösteren e-posta, taslak, katkı kayıtları ve imzalı belgeleri saklamak önemlidir. Yönerge de danışmanların görüşme ve danışmanlık faaliyetlerine ilişkin e-posta, takvim kaydı ve benzeri kayıtları öğrencinin mezuniyetine kadar saklamasını öngörüyor.
Sorun akademik anlaşmazlıktan yayın etiği ihlaline dönüşüyorsa
Her yazar sırası tartışması etik ihlal değildir. Fakat katkısı olan bir kişinin yayından çıkarılması, katkısı bulunmayan bir kişinin yazar yapılması veya verinin izinsiz kullanılması gibi bir iddia varsa konu yalnız “danışmanla anlaşamamak” düzeyinde kalmayabilir.
Hacettepe Üniversitesi bünyesinde Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu bulunuyor ve üniversitenin etik kurullar sayfasında “İhlal İddiası Başvuru Formu” yayımlanıyor. Böyle bir yola başvurmadan önce iddianın gerçekten yayın etiği kapsamında olduğundan ve elinizdeki kayıtların neyi gösterdiğinden emin olmak gerekir.
Danışman değişikliği düşünülüyorsa da yayın haklarının kendiliğinden ortadan kalktığı varsayılmamalıdır. Hacettepe’nin danışmanlık düzenlemesinde danışman değişikliği ile yayın haklarına ilişkin değişikliklerin taraflar arasında açıkça belgelenmesi öngörülür.
Kaynaklar:
Hacettepe Üniversitesi – Lisansüstü Akademik Danışmanlık Yönergesi
Hacettepe Üniversitesi – Etik Kurullar ve Komisyonlar