2209-A Projesinde Etik Kurul İzni Hangi Araştırmalarda Gerekir?
2209-A'da anket, görüşme, sağlık verisi ve hayvan araştırmalarında etik izin gerekliliğini; 2026 çağrısında belgenin ne zaman istendiğini öğrenin.
TÜBİTAK 2209-A projelerinde etik kurul izni, her proje için otomatik olarak zorunlu değildir. Ancak insanlardan veri toplayan, sağlık verilerini veya biyolojik materyalleri kullanan, hayvanlar üzerinde işlem yapan ya da ilgili mevzuat kapsamında etik değerlendirme gerektiren araştırmalarda yetkili etik kurulun kararı gerekir. Projenin adından çok verinin nasıl elde edildiği ve araştırmada kimin veya neyin kullanıldığı belirleyicidir.
2026 yılı 2209-A çağrı duyurusuna göre bilimsel değerlendirme sırasında etik kurul onayına tabi olduğu belirlenen çalışmalarda Etik Kurul Onay Belgesi veya Etik Kurul Muafiyet Belgesi, TÜBİTAK'ın e-postayla bildirdiği süre içinde BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemine yüklenmelidir. Belge tamamlanmazsa destek kararı verilmiş olsa bile proje yürürlüğe alınamaz. Bu, her öğrencinin 11 Kasım 2026 başvuru bitişine kadar etik onayını sisteme yüklemek zorunda olduğu anlamına gelmez; yine de izin gerektiren veri toplamaya onaysız başlamak doğru bir yol değildir.
Hangi proje yöntemleri etik kurul değerlendirmesine girer?
| Projede yapılacak iş | Etik kurul açısından değerlendirme |
|---|---|
| Öğrencilere çevrimiçi anket, ölçek veya yüz yüze görüşme uygulamak | İnsan katılımcılardan araştırma verisi toplandığı için ilgili etik kurulun kapsamına girer. |
| Odak grup, gözlem, kullanıcı deneyimi testi yapmak | Katılımcı, veri ve müdahale biçimine göre etik değerlendirme gerekebilir. |
| Hasta dosyaları, tıbbi görüntüler veya kişilere ait sağlık verilerini incelemek | Sağlık alanındaki yetkili kurul ve ayrıca veri/kurum izinleri gündeme gelebilir. |
| İnsanlardan biyolojik örnek almak, klinik bir işlem veya tedavi araştırmak | Araştırmanın niteliğine göre sağlık bilimleri veya klinik araştırmalar mevzuatı uygulanır. |
| Deney hayvanlarıyla araştırma yapmak | İlgili hayvan deneyleri etik kurulunun değerlendirmesi gerekir. |
| Yalnız sentetik veri üzerinde algoritma geliştirmek veya malzeme dayanıklılığı ölçmek | İnsan, hayvan veya başka korunan araştırma verisi kullanılmıyorsa etik onay gerekmeyebilir; bunu proje yöntemi üzerinden teyit edin. |
Tablodaki son satır, öğrencinin kendi kendine “muaf” ilan edebileceği anlamına gelmez. Resmî muafiyet belgesi, gerekli görüldüğünde ilgili üniversitenin yetkili etik kurul biriminden alınan belgedir; yalnızca proje metnine “etik izin gerekmez” yazılmasıyla aynı şey değildir.
Hacettepe'nin Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Etik Kurulu Yönergesi, çevrimiçi anketlerden görüşmelere, tıbbi olmayan gözlemden bazı ikincil veri araştırmalarına kadar geniş bir yöntem grubunu kapsar. Bu nedenle “veriler anonim”, “anket çok kısa” veya “katılımcılar gönüllü” demek tek başına kurul değerlendirmesini ortadan kaldırmaz.
Hacettepe'de hangi etik kurula başvurulur?
Aynı üniversitede birden fazla etik kurul vardır; yanlış kurula başvurmak zaman kaybettirebilir. Örneğin üniversite öğrencilerinin ders çalışma alışkanlıklarını anketle inceleyen bir çalışma sosyal ve beşeri bilimler kapsamındayken, hastane kayıtlarıyla bir tanı modelini sınayan çalışma sağlık bilimleri kapsamına girebilir. Tedavi ya da klinik müdahale içeren çalışmanın yolu farklı olabilir. Hayvan deneyleri için ayrıca hayvan deneyleri kurulu bulunur.
Güncel kurul listesi ve başvuru kanalları: Hacettepe Üniversitesi Etik Kurullar ve Komisyonlar. Sağlık Bilimleri Araştırma Etik Kurulunun sık sorulan sorularında veri toplanmaya başlanmış çalışmalara geriye dönük etik onay verilmediği ve kurul başvurusunda sorumlu araştırmacı bakımından özel koşullar bulunduğu açıklanıyor. Özellikle lisans öğrencileri, akademik danışmanıyla başvuru yetkisini ve sorumlu araştırmacı düzenini önceden konuşmalı.
2026 başvurusunda hangi sırayı izlemelisiniz?
- Yöntemi netleştirin. Katılımcı var mı? Anket, gözlem, sağlık kaydı, fotoğraf, biyolojik örnek veya hayvan kullanımı var mı? Veri nereden ve hangi izinle gelecek?
- Danışmanla kurul yetkisini belirleyin. Üniversitenizin ilgili kuruluna yöntem özetini iletip onay mı, muafiyet kararı mı, başka izin mi gerektiğini sorun.
- Veri toplamayı başlatmadan gerekli kararları alın. Katılımcı onamı, etik kurul kararı ve kurumdan veri alma izni birbirinin yerine geçmez; gerekiyorsa hepsini düzenleyin.
- TYBS başvurusunu zamanında tamamlayın. 2026 yılı 2209-A başvuruları 11 Kasım 2026 saat 17.30'da kapanıyor. Etik süreç planını araştırma yönteminiz ve iş takviminizle uyumlu yazın.
- TÜBİTAK bildirimini izleyin. Değerlendirme sırasında belge istenirse TÜBİTAK'ın e-postada bildireceği süreyi ve BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemini esas alın.
Anonim Google Forms anketi etik kurul gerektirir mi?
Anketi hangi platformda hazırladığınız veya isim istememeniz tek başına karar vermek için yeterli değildir. Araştırmanın konusu, katılımcılar, soruların niteliği ve toplanan veriler değerlendirilmelidir. Hacettepe'de sosyal ve beşeri bilimler kapsamındaki anketler ilgili kurulun yönergesinde açıkça yer alır.
Projem onaylandıysa etik kurul iznini sonra alabilir miyim?
TÜBİTAK'ın 2026 çağrısında destek öncesinde belge tamamlama süreci öngörülüyor; bu, insanlardan veya diğer korunan kaynaklardan veri toplamaya etik izin olmadan başlanabileceği anlamına gelmez. Gerekiyorsa kurul kararını uygulama öncesinde alın. Resmî olarak istenen belgenin teslim tarihini de TÜBİTAK bildiriminden takip edin.