Yapay Zeka Yanlış Kaynak Uydurursa Öğrenci Sorumlu Olur mu?
Hacettepe'nin üretken yapay zekâ politikasına göre uydurma kaynak, halüsinasyon referans ve doğrulanmamış AI çıktılarında öğrencinin sorumluluğu nedir?
Evet. Hacettepe Üniversitesi'nin üretken yapay zekâ kullanım politikasına göre, yapay zekânın verdiği bilginin güvenilirliğini kontrol etme sorumluluğu kullanıcıya ait. Politika ayrıca öğrencilerin ÜYZ çıktılarındaki hata veya eksikliklerden kendilerinin sorumlu olduğunu ve "halüsinasyon referanslar" riskine dikkat etmeleri gerektiğini açıkça belirtiyor.
Dolayısıyla ChatGPT veya başka bir araç sana gerçekte bulunmayan bir makale, DOI, kitap bölümü ya da yazar adı verdiyse "kaynağı yapay zekâ uydurdu" demek ödevdeki yanlış referansı otomatik olarak mazur göstermez.
Hacettepe'nin politikası ne diyor?
Üniversitenin Eğitim ve Öğretim Süreçlerinde Üretken Yapay Zeka Kullanım Politikası iki noktayı özellikle ayırıyor:
- ÜYZ tarafından sunulan bilginin doğruluğu ve geçerliliği garanti değildir; güvenilirliği kontrol etme ve kullanma sorumluluğu kullanıcıdadır.
- Öğrenciler ÜYZ çıktısını güvenilir bilgi kaynaklarıyla karşılaştırmalı ve çıktıda bulunan hata veya eksiklikten kendilerinin sorumlu olacağını bilmelidir.
Aynı rehberde, gerçek kaynak parçalarından sahte referans üretilebileceği ve öğrencilerin "halüsinasyon referanslar" riskinin farkında olması gerektiği de yazıyor.
Bu nedenle sorun yalnız kaynakçadaki küçük bir yazım hatası değildir. Hiç var olmayan bir kaynağı gerçekmiş gibi kullanmak, çalışmanın dayanağını yanlış gösterebilir; dersin kurallarına ve kullanım biçimine göre akademik kötüye kullanım riski doğurabilir.
Bir kaynağı nasıl doğrulamalısın?
Yapay zekânın verdiği kaynağı doğrudan kaynakçaya yapıştırmak yerine önce kaynağın gerçekten var olduğunu kontrol et.
En azından şunlar birbiriyle uyuşmalı:
- Yazar adı ve soyadı
- Makale veya kitap başlığı
- Dergi ya da yayınevi
- Yayın yılı
- DOI, ISBN veya güvenilir katalog kaydı
- Kaynağın içinde senin kullandığın iddiayı gerçekten destekleyen bölüm
Bir DOI linki açılıyor diye kontrol bitmiş sayılmaz. Yapay zekâ bazen gerçek bir DOI'yi yanlış makale adıyla eşleştirebilir veya gerçek bir makalenin içeriğini yanlış anlatabilir.
Kaynak gerçek ama yapay zekânın söylediği bilgi yanlışsa?
Bu da aynı problemin başka biçimi. Kaynak gerçekten mevcut olabilir fakat makale, yapay zekânın ona atfettiği sonucu söylemiyor olabilir. Böyle bir durumda kaynakça teknik olarak "gerçek" görünse bile metindeki atıf hatalıdır.
Bu yüzden yalnız bibliyografik bilgiyi değil, kullandığın iddianın kaynağın içinde gerçekten bulunup bulunmadığını da kontrol etmelisin.
Ders yapay zekâ kullanımına izin veriyorsa sorun kalmaz mı?
Hayır. Yapay zekâya izin verilmesi, çıktının doğruluğunun otomatik olarak kabul edildiği anlamına gelmez. Hacettepe'nin rehberi, bazı derslerde ÜYZ kullanımının teşvik edilebileceğini, bazı görevlerde ise kısıtlanabileceğini veya yasaklanabileceğini söylüyor. Öğrencinin ilgili dersin yönergesine uyması gerekiyor.
Dolayısıyla iki ayrı kontrol var: AI kullanmana izin var mı? ve kullandığın AI çıktısı doğru mu? Birincisinin cevabı evet olsa bile ikincisini doğrulamak senin sorumluluğunda kalır.
Teslim etmeden önce en güvenli yöntem
Kaynakça oluştururken AI'ı "kaynak bulma asistanı" gibi kullanabilirsin; ama son listeyi gerçek veri tabanı, kütüphane kataloğu, DOI kaydı veya makalenin kendisi üzerinden doğrula. Bulamadığın bir kaynağı "belki vardır" diye bırakma. Özellikle doğrudan alıntı yapıyorsan sayfa ve ifade kontrolünü kaynak dosyasından kendin yap.
Bir dersin AI kullanım kuralı belirsizse, teslimden önce öğretim elemanına hangi kullanımın kabul edildiğini sormak sonradan açıklama yapmak zorunda kalmaktan daha güvenlidir.
Kaynak: Hacettepe Üniversitesi – Eğitim ve Öğretim Süreçlerinde Üretken Yapay Zeka Kullanım Politikası