AI ile Oluşturulan Görseli Ödevde Kullanmak Sorun Olur mu?

Hacettepe'de AI ile oluşturulan bir görseli ödevde kullanmak otomatik olarak yasak değil, fakat otomatik olarak serbest de değil. Üniversitenin Üretken Yapay Zekâ Kullanım Politikasına göre yapay zekâ kullanımının kısıtlandığı veya yasaklandığı görevler olabileceği gibi teşvik edildiği ya da gerekli görüldüğü çalışmalar da olabilir.

Bu nedenle belirleyici soru “görsel AI ile üretildi mi?” değil, bu ödevde AI kullanımına izin veriliyor mu ve kullanım şekli akademik dürüstlük kurallarıyla uyumlu mu?

Önce ödev talimatını kontrol edin

Hacettepe'nin politikası öğrencilerin yapay zekâ araçlarını Üniversitenin öğrenme, değerlendirme ve akademik dürüstlük kurallarıyla uyumlu biçimde kullanmasını istiyor.

Dolayısıyla ilk bakılması gereken yer:

• ödev yönergesi,
• ders izlencesi,
• öğretim elemanının duyurusu,
• öğrenme yönetim sistemindeki açıklamalar,
• derste yapılan sözlü veya yazılı bilgilendirme.

Öğretim elemanı “görseller öğrencinin kendisi tarafından hazırlanmalıdır” diyorsa AI ile görsel üretmek, görsel yalnız dekoratif görünse bile ödevin değerlendirme mantığıyla çelişebilir. Buna karşılık görsel yalnızca sunumu destekleyen yardımcı bir unsur ve AI kullanımına izin verilmişse durum farklıdır.

Görseli AI ürettiğini belirtmek gerekir mi?

Ödevde yapay zekâ kullanımına izin veriliyorsa şeffaf davranmak en güvenli yaklaşımdır.

Hacettepe politikası öğrencilerin yapay zekâyı yasal, etik ve sorumlu şekilde kullanmasını; kullanılan çıktıları denetlemesini ve çalışmanın akademik dürüstlüğünü korumasını bekliyor. Ayrıca yetkisiz ÜYZ kullanımının bir tür hile ve akademik kötüye kullanım oluşturabileceği açıkça belirtiliyor.

Üniversitenin genel politika belgesi, her ders ve her görsel için kullanılacak tek bir zorunlu “AI görsel atıf formatı” belirlemiyor. Bu yüzden öğretim elemanının özel bir formatı varsa onu uygulayın. Yoksa görselin altında veya ödevin yöntem/açıklama bölümünde aracın kullanıldığını kısa ve açık biçimde belirtmek, görseli tamamen kendi üretiminizmiş gibi sunmaktan daha doğru olur.

Örneğin açıklama mantığı şu kadar sade olabilir: görselin hangi araçla ve hangi amaçla üretildiğini, ardından sizin ne tür seçim veya düzenleme yaptığınızı belirtmek.

AI görselini kullanmak ne zaman daha riskli?

Risk, yapay zekânın ödevin asıl ölçtüğü becerinin yerine geçmesiyle artar.

Örneğin ders sizden özgün bir illüstrasyon, tasarım veya görsel anlatım üretmenizi istiyorsa bütün görseli üretken yapay zekâya yaptırmak, yalnız metin ağırlıklı bir rapora açıklayıcı bir görsel eklemekten çok daha farklıdır.

Hacettepe'nin politika belgesi de ÜYZ kullanımının ders öğrenme çıktıları ve değerlendirme yöntemleriyle birlikte ele alınması gerektiğini vurguluyor. Yani aynı AI görseli bir derste kabul edilebilir yardımcı materyalken başka bir derste değerlendirilen temel beceriyi geçersiz hale getirebilir.

“AI yaptı, hata varsa benim sorumluluğum değil” denebilir mi?

Hayır.

Hacettepe politikası öğrencinin ÜYZ çıktısını güvenilir kaynaklarla karşılaştırmasını ve üretilen materyaldeki hata veya eksikliklerden kendisinin sorumlu olduğunu açıkça belirtiyor.

Bu görseller için de önemli. AI tarafından üretilen bir şema, tarihî sahne, laboratuvar düzeni, anatomik yapı veya veri görselleştirmesi ikna edici göründüğü halde yanlış ayrıntılar içerebilir. Görseli ödeve koymadan önce, özellikle bilgi taşıyorsa, içeriğini kontrol etmek öğrencinin sorumluluğundadır.

Emin değilseniz hocaya nasıl sormalısınız?

“AI kullanabilir miyim?” gibi çok genel bir soru yerine kullanım biçimini söylemek daha net cevap almanızı sağlar.

Örneğin, rapor metnini kendiniz yazdığınızı ancak kapak veya açıklayıcı bir görsel için üretken yapay zekâ kullanmak istediğinizi; görseli AI üretimi olarak belirteceğinizi söyleyebilirsiniz. Böylece öğretim elemanı doğrudan o ödevin değerlendirme ölçütüne göre cevap verebilir.

Özellikle ödev talimatında AI hakkında hiçbir şey yazmıyorsa ve görsel notlandırılan çalışmanın önemli bir parçasıysa, teslimden önce kısa bir onay almak sonradan akademik dürüstlük tartışması yaşamaktan daha güvenlidir.

Kaynak: Hacettepe Üniversitesi – Eğitim ve Öğretim Süreçlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanım Politikası