Parafraz Yapıp Kaynak Vermemek İntihal midir?
Başkasının fikrini kendi cümlelerinizle yazmak kaynak gösterme zorunluluğunu kaldırmaz. Parafraz, alıntı ve ortak bilgi arasındaki farkı örneklerle açıklıyoruz.
Evet, başkasına ait özgün bir fikri veya bilgiyi kendi cümlelerinizle yeniden yazıp kaynağını belirtmemek intihal sayılabilir. Parafraz yapmak, metnin sözcüklerini değiştirir; fikrin sahibini değiştirmez. Bu nedenle doğru parafrazda genellikle tırnak işareti kullanılmaz ama metin içi atıf ve kaynakça gerekir.
Bu kural yalnız birebir kopyalama için geçerli değildir. Bir akademik çalışmada asıl sorun, okurun hangi düşüncenin size, hangisinin başka bir yazara ait olduğunu anlayamamasıdır.
Parafraz ile yalnız kelime değiştirmek aynı şey mi?
Hayır. Gerçek parafrazda kaynağı anlayıp ana düşünceyi kendi cümle yapınız, anlatımınız ve çalışma bağlamınız içinde yeniden kurarsınız. Orijinal cümlenin sırasını koruyarak birkaç sözcüğü eş anlamlılarıyla değiştirmek ise kaynağa çok yakın bir metin oluşturabilir. Böyle bir metne atıf eklenmesi bile ifade benzerliği sorununu her durumda çözmez; doğrudan aktarılan özgün ifadeyi uygun alıntı biçimiyle göstermek gerekebilir.
Diyelim ki bir araştırma, düzenli geri bildirimin öğrencilerin öğrenme sürecini desteklediği sonucuna ulaşmış olsun. Siz de ödevinizde aynı bulguyu farklı cümlelerle anlattınız. Bu, bulguyu sizin keşfettiğiniz anlamına gelmez: araştırmaya atıf vermelisiniz. Buna karşılık “Türkiye'nin başkenti Ankara'dır” gibi yaygın ve tartışmasız genel bilgiler için çoğu akademik bağlamda kaynak gerekmez.
Bir bilginin ortak bilgi olup olmadığı konuya ve okur kitlesine göre değişebilir. Özellikle istatistik, araştırma sonucu, özgün model, yorum ve başkasına özgü sınıflandırmalarda kaynak göstermeyi atlamayın.
Kaynakçaya eklemek yeterli olur mu?
Her zaman değil. Çoğu atıf sisteminde iki ayrı işlem yapılır:
- Metin içi atıf: Başkasının düşüncesini kullandığınız cümle veya paragrafa kaynağın kim olduğunu iliştirir.
- Kaynakça kaydı: Okurun o eserin tam künyesini bulmasını sağlar.
Bir makaleyi kaynakçada listelediğiniz hâlde metnin hangi bölümünde kullandığınızı belirtmezseniz atıf eksik kalabilir. Uygulayacağınız biçim APA, IEEE, Chicago veya dersinizin belirlediği başka bir stile göre değişir. Önce dersin yazım kılavuzunu esas alın.
Parafraz doğruysa Turnitin neden düşük benzerlik gösterebilir?
Turnitin metnin başka metinlerle eşleşen bölümlerini gösterir; özgün bir fikrin kaynaksız kullanılıp kullanılmadığını yalnız yüzdeye bakarak belirlemez. Dolayısıyla parafraz ettiğiniz metnin benzerlik oranı çok düşük olsa da kaynak göstermediyseniz akademik sorun devam edebilir. Tersine, doğru kaynaklandırılmış doğrudan alıntı benzerlik raporunda işaretlenebilir.
Bu ayrımın detayları için Turnitin benzerlik oranı kaç olmalı? yazısına bakabilirsiniz. Kaynak verilmiş olsa bile aynen alınmış ifadede tırnak işareti unutulduysa alıntı işaretinin eksikliğini ayrıca değerlendirmeniz gerekir.
Teslim etmeden önce neyi kontrol etmelisiniz?
Ödevinizde başkasına ait bir görüş, sonuç veya yorum aktardığınız cümleleri tek tek bulun. Orijinal metni açıp kendi anlatımınızın gerçekten farklı olup olmadığını karşılaştırın; sonra uygun metin içi atfı ve kaynakça kaydını tamamlayın. Doğrudan alınmış kelimeler varsa alıntı biçimini kontrol edin.
Çalışmayı teslim ettikten sonra kaynak atlaması fark ettiyseniz ve yeniden gönderim mümkün değilse hatayı açıklamak için öğretim elemanına başvurun. İhlalin değerlendirilmesi, okulun akademik dürüstlük ilkelerine ve olayın niteliğine bağlıdır; tek bir cümle için herkesin karşılaşacağı sabit bir yaptırım yoktur.
Kaynaklar: Purdue University OWL – Paraphrasing · Purdue OWL – Plagiarism FAQs · Turnitin – Öğrenciler için benzerlik puanını anlama