Kaynak Göstermeme Hatası ile Kasıtlı İntihal Aynı Şekilde mi Değerlendirilir?
Hacettepe'de yanlış veya eksik kaynak gösterme ile bilinçli intihal arasındaki farkı, disiplin sürecini ve öğrencinin ne yapması gerektiğini açıklıyoruz.
Kaynak göstermeyi yanlışlıkla unutmak ile başkasının çalışmasını bilinçli biçimde kendine aitmiş gibi sunmak aynı davranış değildir; ancak “yanlışlıkla oldu” demek kaynak göstermeme sorununu otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Hacettepe'nin öğrenci kılavuzlarında başka kaynaklardan veya kişilerden doğrudan ya da dolaylı aktarılan bilgilerin kaynağının açık biçimde belirtilmesi gerektiği, kaynak gösterilmeksizin aktarılan bilgilerin intihal kapsamında değerlendirilebileceği açıkça yazıyor. Dolayısıyla bir atıfın unutulması “önemsiz biçim hatası” olarak kabul edilecek diye varsaymak güvenli değil.
Bununla birlikte, her intihal vakasının aynı ağırlıkta olduğu veya her durumda aynı sonucun çıkacağı da söylenemez. Olayın kapsamı, çalışmanın türü, ne kadar bölümün kaynaksız kullanıldığı, metnin nasıl sunulduğu ve soruşturma sonucunda fiilin nasıl nitelendirildiği önemlidir.
“Kaynakçaya ekledim ama metin içinde atıf yapmadım” da sorun olabilir mi?
Evet. Kaynağın yalnızca kaynakça bölümünde bulunması, kullanılan her bilgi veya birebir alıntının gerektiği biçimde gösterildiği anlamına gelmez.
Örneğin:
- başka bir kaynaktan alınan cümleyi tırnak veya uygun atıf olmadan kullanmak,
- bir fikri çok yakın biçimde yeniden yazıp kaynağı belirtmemek,
- tablo, şekil veya veriyi kaynaksız kullanmak,
- metinde yararlanılan bir kaynağı yalnız en sonda kaynakçaya eklemek
akademik dürüstlük açısından sorun yaratabilir.
Buradaki kritik soru “kaynakça var mı?” değil, okuyucu hangi fikir veya ifadenin size, hangisinin başka bir kaynağa ait olduğunu anlayabiliyor mu?
Kasıt hiç mi önemli değil?
Kasıt, olayın değerlendirilmesinde önemsiz değildir; fakat öğrencinin tek başına “kasıtlı değildi” demesi dosyayı otomatik olarak kapatmaz.
Hacettepe'deki öğrenci disiplin işlemleri güncel olarak 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 54. maddesi çerçevesinde yürütülüyor. Disiplin sürecinde öğrenciye savunma hakkı veriliyor ve olayın delilleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Kanun ayrıca yetkili makamların fiilin ağırlığı, öğrencinin geçmiş disiplin durumu, pişmanlığı, geçmiş davranışları, çalışmaları ve başarısı gibi hususları dikkate alarak bir derece alt ceza verebilmesine imkân tanıyor.
Bu yüzden “yanlışlıkla bir dipnotu unuttum” ile “bir başkasının metninin büyük bölümünü bilinçli olarak kendi çalışmam gibi sundum” pratikte aynı dosya değildir. Ancak kaynak göstermeme tespit edildiğinde bunun ciddiye alınmayacağını düşünmek de doğru olmaz.
Ödev ile tez veya yayın aynı kapsamda mı?
Burada önemli bir ayrım var.
2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinde seminer, tez ve yayınlarda intihal açıkça disiplin suçu olarak düzenleniyor. Hacettepe'nin öğrenci kılavuzları ise akademik çalışmalar, sunumlar, sınavlar ve ödevlerde de kaynak gösterme yükümlülüğünü vurguluyor.
Bu nedenle sıradan bir ders ödevinde ortaya çıkan kaynak gösterme sorununun sonucu ile tez veya yayındaki intihal vakasının sonucu baştan aynı kabul edilmemeli. Dersin kuralları, çalışmanın türü ve olayın hukuki niteliği ayrıca değerlendirilir.
Hata yaptığınızı teslim etmeden önce fark ettiyseniz
En iyi seçenek hatayı düzeltmektir. Metin içi atıfları, doğrudan alıntıları, sayfa numaralarını ve kaynakçayı yeniden kontrol edin. Özellikle “bunu zaten herkes biliyor” diyerek kaynaksız bıraktığınız teknik veya özgün iddialara dikkat edin.
Teslimden sonra fark ettiyseniz ve düzeltme imkânı varsa, öğretim elemanına gecikmeden durumu açıklayıp düzeltilmiş sürüm gönderilip gönderilemeyeceğini sormak, hatayı görmezden gelmekten daha sağlıklı bir yaklaşımdır. Bunun kabul edilip edilmeyeceği dersin değerlendirme kurallarına bağlıdır.
Kaynaklar:
Hacettepe Üniversitesi Hukuk Müşavirliği – Soruşturma Hizmetleri
Hacettepe Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği – Öğrenci Kılavuzu