Hacettepe'de İntihal Sayılan Şeyler Nelerdir?

Hacettepe'nin kendi sayfasında yayımlanan YÖK bilimsel araştırma ve yayın etiği düzenlemesindeki tanıma göre intihal; başkasının fikirlerini, yöntemlerini, verilerini, uygulamalarını, yazılarını, şekillerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen ya da tamamen kendi eseriymiş gibi sunmaktır.

Bu nedenle intihal yalnız “bir paragrafı birebir kopyalamak” değildir.

Hangi durumlar intihal riski taşır?

En açık örnekler şunlardır:

• Bir internet sitesinden, makaleden, kitaptan veya başka bir öğrencinin çalışmasından metni alıp kaynak göstermemek.
• Cümlede birkaç kelimeyi değiştirip temel fikir ve anlatım yapısını kaynaktan almak, fakat atıf yapmamak.
• Yabancı dildeki bir metni Türkçeye çevirip kendi yazınızmış gibi sunmak.
• Başkasına ait tablo, grafik, şekil, görsel veya veriyi kaynağını belirtmeden kullanmak.
• Başkasının yöntemini, uygulamasını veya özgün fikrini kendiniz geliştirmişsiniz gibi göstermek.
• Bir kaynağı kaynakçada yazıp, metin içinde hangi bilgi veya ifadenin o kaynaktan geldiğini gerektiği şekilde belirtmemek.
• Doğrudan alıntıyı kaynak göstermiş olsanız bile alıntı biçimini açıkça belirtmeden kendi cümleniz gibi metne yerleştirmek.

Özellikle ödev ve projelerde “kaynağı en sona ekledim, o yüzden intihal olmaz” düşüncesi güvenli değildir. Atıfın, yararlanılan fikir veya metinle doğru biçimde ilişkilendirilmesi gerekir.

Paraphrase yapmak intihali otomatik olarak önler mi?

Hayır. Bir kaynaktaki bilgiyi kendi cümlelerinizle yeniden anlatmanız, o fikrin kaynağını ortadan kaldırmaz.

Bir düşünce, yöntem, veri veya özgün açıklama başka bir çalışmadan geliyorsa yalnız kelimeleri değiştirmek yerine uygun atıf vermeniz gerekir. Paraphrase, kaynak göstermenin alternatifi değildir.

Turnitin oranı yüksekse kesin intihal mi?

Hayır. Hacettepe Üniversitesi Kütüphaneleri, Turnitin'i öğrenci ödev ve tezlerindeki benzerliklerin ve usulsüz alıntıların kontrolü için kullanılan bir araç olarak tanımlıyor. Ancak benzerlik oranı ile intihal aynı şey değildir.

Kaynakça, doğru biçimde yapılmış doğrudan alıntılar, mevzuat ifadeleri, sık kullanılan kalıplar veya daha önce sisteme yüklenmiş bir metin de benzerlik oluşturabilir. Bunun tersine, oran düşük olsa bile kaynak göstermeden alınmış özgün bir fikir veya veri etik sorun yaratabilir.

Bu yüzden yalnız yüzdeye bakarak “%X'in altı intihal değildir” şeklinde genel bir Hacettepe kuralı çıkarmak doğru olmaz. Değerlendirmede eşleşmenin nereden geldiği ve nasıl kullanıldığı önemlidir.

Kendi eski ödevinizi yeniden kullanmak intihal mi?

Kendi önceki çalışmanızdan önemli bölümleri yeni bir çalışma gibi tekrar kullanmak da akademik etik açısından sorun yaratabilir. YÖK düzenlemelerinde bazı benzer durumlar “tekrar yayım” gibi ayrı etik ihlal başlıkları altında ele alınır.

Bir ders için daha önce teslim ettiğiniz metni başka bir derste yeniden kullanacaksanız, “zaten benim yazım” varsayımıyla hareket etmek yerine ders sorumlusunun kurallarını kontrol etmek en güvenli yoldur.

Yapay zekâ kullanımı doğrudan intihal sayılır mı?

Yapay zekâ tarafından üretilmiş bir metnin varlığı, tek başına yukarıdaki intihal tanımının bütün koşullarını otomatik olarak kanıtlamaz. Buna karşılık dersin veya ödevin “öğrencinin kendi üretimi” olmasını şart koştuğu bir durumda üretken yapay zekâ çıktısını kendi çalışmanız gibi teslim etmek farklı bir akademik dürüstlük sorunu yaratabilir.

Hacettepe Kütüphanelerinin Turnitin eğitimlerinde yapay zekâ tespiti özelliğine de yer veriliyor; ancak bir yazılım göstergesi tek başına etik değerlendirme kararının yerine geçmez. Dersin özel yönergesi varsa önce onu esas alın.

Kaynaklar:
Hacettepe Üniversitesi – YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi
Hacettepe Üniversitesi Kütüphaneleri – İntihal Kontrol Programları