Stajyerden Fazla Mesai Yapması İstenebilir mi?
Stajyerin mesai saatleri statüsüne, staj protokolüne ve varsa iş sözleşmesine göre değişir. Zorunlu staj ile normal çalışan statüsünü ayırarak ne yapabileceğinizi öğrenin.
Bir stajyerden “her çalışan gibi” otomatik olarak fazla mesai yapmasının beklenebileceğini söylemek doğru değildir. Çünkü stajyerlik tek bir hukuki statü değildir: üniversitenin zorunlu stajını yapan öğrenci ile aynı işyerinde ayrıca iş sözleşmesiyle çalışan öğrenci farklı kurallara tabi olabilir.
Bu nedenle ilk bakmanız gereken şey “kaç saat kaldım?” değil, stajınızın hangi belgeye ve hangi statüye dayandığıdır.
Zorunlu üniversite stajında önce staj programına bakın
Üniversite tarafından zorunlu veya onaylı staj yapıyorsanız çalışma günleri ve süreleri çoğu zaman bölüm/fakülte staj esasları, staj sözleşmesi veya işyeri kabul belgesiyle bağlantılıdır.
İşyeri sizden düzenli olarak:
- normal çıkış saatinden sonra kalmanızı,
- hafta sonu gelmenizi,
- staj programında bulunmayan vardiyalara katılmanızı,
- eksik personelin işini sürekli kapatmanızı
istiyorsa bunu yalnızca “stajyer olduğum için yapmak zorundayım” diye kabul etmeyin.
Önce kendi üniversitenizin staj yönergesindeki günlük/haftalık çalışma düzenini ve devam şartlarını kontrol edin. Ardından staj koordinatörüne veya danışmanınıza yazılı olarak sorun. Çünkü üniversitenin kabul ettiği staj süresi ile işyerinin sizden fiilen istediği süre farklılaşabilir.
İş sözleşmesiyle çalışıyorsanız fazla çalışma kuralları ayrıca devreye girer
Stajın yanında işçi statüsünde bir iş sözleşmeniz de varsa 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki fazla çalışma hükümleri önem kazanır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına göre İş Kanunu kapsamındaki işçilerde:
- haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışma sayılır,
- fazla çalışma için işçinin onayı gerekir,
- toplam fazla çalışma süresi yılda 270 saati aşamaz.
Bu kuralları her zorunlu üniversite stajına otomatik olarak taşımak doğru değildir. Önce gerçekten İş Kanunu kapsamında işçi statünüzün bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.
“Stajyersin, mesai ücreti olmaz” sözü tek başına yeterli değil
Burada iki ayrı soru vardır:
- Sizden o saatlerde çalışmanız istenebilir mi?
- O çalışma için ayrıca ücret veya başka bir hak doğuyor mu?
Cevap, stajın türüne, varsa iş sözleşmesine, staj protokolüne ve ilgili üniversite/işyeri düzenlemelerine göre değişebilir.
Bu nedenle yalnızca işyerindeki unvana bakarak “kesin fazla mesai ücreti vardır” veya “stajyer hiçbir şey talep edemez” demek doğru değildir.
İş sağlığı ve güvenliği açısından stajyer de korunur
Statü tartışması, işyerinin güvenlik yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa ilişkin açıklamalarında, çırak ve stajyerler dahil işyerinde çalışan kişilerin iş sağlığı ve güvenliği koruması kapsamında olduğu belirtiliyor. SGK da stajyerlerin iş kazası ve meslek hastalığı sigortası kapsamında olabildiğini açıkça belirtiyor.
Bu nedenle özellikle gece saatlerinde, tehlikeli işlerde veya yeterli gözetim olmadan çalışmanız isteniyorsa mesele yalnızca “fazla mesai” değildir; güvenli çalışma koşulları da değerlendirilmelidir.
Sürekli fazla mesai isteniyorsa ne yapmalı?
Önce durumu kayıt altına alın:
- hangi gün kaçta başladınız ve çıktınız,
- fazla kalmanız kim tarafından istendi,
- talep mesaj/e-posta ile geldiyse ekran görüntüsü,
- staj sözleşmesi veya kabul formundaki çalışma saatleri,
- üniversitenizin staj yönergesindeki ilgili madde.
Ardından mümkünse işyerindeki staj sorumlusuna yazılı olarak, staj programınızın çalışma saatlerini teyit etmek istediğinizi belirtin.
Sorun devam ediyorsa üniversitedeki staj koordinatörü, bölüm/fakülte staj komisyonu veya kariyer/staj birimiyle iletişime geçin. Zorunlu stajın geçerliliğinin etkilenmemesi için işyerini aniden bırakmadan önce üniversitenin izlemenizi istediği prosedürü öğrenmek daha güvenlidir.
İş sözleşmesi kapsamında çalıştığınızı düşünüyorsanız çalışma hayatına ilişkin haklar için ALO 170 üzerinden de bilgi alabilirsiniz.
Kısa örnek
Staj kabul belgenizde hafta içi 09.00–17.30 çalışacağınız yazıyor; fakat işyeri sizi haftada birkaç gün 20.00'ye kadar bırakmıyor.
Bu durumda “stajyerler zaten böyle çalışır” açıklaması yeterli değildir. Önce üniversitenin kabul ettiği staj saatlerini ve işyerinin talebinin staj programına uygun olup olmadığını kontrol etmek gerekir. Eğer ayrıca iş sözleşmeniz varsa fazla çalışma hükümleri de ayrıca değerlendirilir.
Özetle: stajyerden zaman zaman program içinde esneklik beklenmesi ile düzenli ve zorunlu fazla mesai yaptırılması aynı şey değildir. Statünüzü ve staj belgelerinizi görmeden kesin bir fazla-mesai sonucu çıkarmayın.
Kaynaklar: