ChatGPT Kullandığımı Kaynakçada Belirtmem Gerekir mi?
ChatGPT kullanımını kaynakçada göstermek ve kullanım beyanı yazmak aynı şey değildir. Ders kuralları, APA yaklaşımı ve örnek beyanı inceleyin.
ChatGPT kullanmış olmanız, her durumda kaynakçaya otomatik olarak bir ChatGPT kaydı eklemeniz gerektiği anlamına gelmez. Ancak yapay zekâdan nasıl yararlandığınızı açıklamanız gerekebilir; bazı akademik yazım kurallarında ise araca veya belirli bir sohbet çıktısına atıf yapılması da beklenir. Önce dersin ödev yönergesini ve öğretim elemanının kurallarını, sonra istenen kaynak gösterme stilini kontrol edin.
Buradaki ayrım iki sorudur: “Çalışmayı hazırlarken hangi araçtan yararlandım?” ve “Bu metindeki bilgi ya da ifade hangi kaynaktan geldi?” Birincisi kullanım beyanıyla açıklanabilir; ikincisi gerektiğinde metin içi atıf ve kaynakça gerektirir.
Hangi kullanımda nasıl açıklama yapılır?
| ChatGPT'yi ne için kullandınız? | Ne yapmalısınız? |
|---|---|
| Konu bulmak veya çalışma planı için fikir almak | Dersin AI beyanı kuralını kontrol edin; isteniyorsa kullanımı ve kapsamını açıklayın. |
| Kendi yazdığınız metindeki dil ve anlatımı kontrol etmek | İzin verilen düzeyde kalın; özellikle kapsamlı yeniden yazım varsa kullanım biçimini belirtin. |
| ChatGPT'den oluşturulmuş açıklama, örnek, analiz veya metin almak | Önce bu kullanıma izin olup olmadığını kontrol edin; gerekiyorsa hem kullanım beyanı hem uygun AI atfı yapın. |
| Bir makalenin özetini veya araştırma bulgusunu kullanmak | ChatGPT'yi değil, gerçekten okuyup doğruladığınız özgün çalışmayı kaynak gösterin. AI aracını kullanmanız ayrıca beyan gerektirebilir. |
Bu tablo ders yönergesinin yerine geçmez. Aynı işlem bir derste kabul edilirken başka bir ödevde yasaklanabilir.
Hacettepe Üniversitesi'nin Eğitim ve Öğretim Süreçlerinde Üretken Yapay Zeka Kullanım Politikası, öğrencilerin ders veya etkinliğe ilişkin sınırlamalara uymasını, yetkisiz AI kullanımından kaçınmasını ve ortaya çıkan çalışmanın özgünlüğünden sorumlu olmasını istiyor. Politikada bütün ödevler için tek tip bir “kaynakçaya mutlaka ChatGPT yazın” formülü bulunmuyor.
Kullanım beyanı nasıl yazılır?
Öğretim elemanı ayrı bir format istemiyorsa, hangi aracı hangi işte kullandığınızı açık ve kısa anlatan bir not yararlı olabilir:
Bu çalışmanın hazırlık aşamasında ChatGPT'den konu başlıklarını düzenlemek ve kendi yazdığım metindeki dil hatalarını kontrol etmek amacıyla yararlandım. Araştırma kaynaklarını özgün yayınlardan kontrol ettim; değerlendirme ve sonuçları kendim oluşturdum.
Bu metni yalnız gerçekte yaptıklarınızı doğru anlatıyorsa kullanın. ChatGPT'nin yazdığı paragrafları doğrudan aldıysanız bunu sadece “dil kontrolü yaptım” diye tanımlamayın. Böyle bir beyan, yasaklanan bir kullanımı kendiliğinden izinli hâle de getirmez.
APA'ya göre ChatGPT kaynakçada nasıl gösterilir?
APA Style'ın Eylül 2025 tarihli açıklaması, akademik yazıda yapay zekâ kullanımının çoğunlukla açıklanması ve uygun şekilde atıflandırılması gerektiğini belirtiyor. Duruma göre araç genel olarak veya paylaşılabilir belirli bir sohbet kaynak gösterilebilir.
Bir araca genel atıf için APA'nın sunduğu yapıya dayanan, kullanım yılınıza göre düzenlenebilecek örnek:
OpenAI. (2026). ChatGPT [Büyük dil modeli]. https://chatgpt.com/
Bu, her dersin zorunlu kaynakça biçimi değildir. Gerçekten kullandığınız araç, tarih ve ödevin uyguladığı stil esas alınmalı. Belirli sohbeti kaynak gösterecekseniz APA'nın sohbet başlığı, tarih ve erişilebilir bağlantı kurallarına bakın; özel ders veya kişisel bilgileri içeren bir sohbeti herkese açık bağlantıyla paylaşmayın.
Son kontrol basit: Kaynakçanız bilgi aldığınız gerçek yayınları gösteriyor mu? AI kullanımınız da dersin beklediği açıklıkta beyan edildi mi? Bu iki görevi birbirinin yerine koymayın. AI'ın kendi yazınızı ne ölçüde değiştirmesi gerektiğini ayrıca değerlendiriyorsanız ödevin tamamını AI'ya düzelttirmenin etik sınırları hakkındaki rehbere bakabilirsiniz.