Üniversite Erişimiyle İndirilen Makaleyi Arkadaşa Göndermek Serbest mi?
Hacettepe erişimiyle indirilen ücretli veri tabanı makalesini üniversite dışındaki bir arkadaşla paylaşmak lisans koşullarını ihlal edebilir. Açık erişim sürümünü veya yasal paylaşım bağlantısını tercih edin.
Hacettepe’nin abonelik erişimiyle indirdiğiniz bir makale PDF’sini özellikle Hacettepe mensubu olmayan bir arkadaşınıza doğrudan göndermek güvenli bir varsayım değildir. Üniversitenin elektronik kaynaklar sayfasındaki yasal uyarı, H.Ü. mensubu olmayan üçüncü kişilerle veri tabanı içeriklerinin paylaşılmasını açıkça yasaklıyor.
Buradaki önemli nokta şu: Bir makaleyi üniversite hesabınızla okuyabilmeniz, o PDF üzerinde sınırsız dağıtım hakkına sahip olduğunuz anlamına gelmez. Üniversitenin erişimi, yayıncıyla veya veri tabanı sağlayıcısıyla yapılan lisans anlaşmasına dayanır.
Arkadaşım da Hacettepe öğrencisiyse ne olur?
Bu durumda da en temiz yöntem PDF’yi mesajlaşma uygulamasından göndermek yerine makalenin kalıcı bağlantısını, DOI’sini veya veri tabanındaki sayfasını paylaşmaktır. Arkadaşınız kendi Hacettepe erişimiyle makaleyi açabilir.
Bunun birkaç avantajı vardır:
- ikiniz de kendi yetkili erişiminizi kullanırsınız,
- yanlış veya eski PDF sürümünü paylaşma riski azalır,
- lisans koşullarına daha uygun bir yol izlenir,
- makalenin ek dosyalarına ve güncel sürümüne erişilebilir.
Eğer arkadaşınızın da aynı abonelik kapsamında erişim hakkı varsa, bağlantı paylaşmak PDF dosyasını yeniden dağıtmaktan çok daha iyi bir varsayılandır.
Hacettepe mensubu olmayan bir arkadaşa gönderirsem?
Hacettepe Kütüphanesi, elektronik kaynakların H.Ü. mensubu olmayan üçüncü kişilerle paylaşılmasını yasaklıyor. Bu nedenle “tek bir arkadaş, ticari değil, sadece ders için” olması üniversitenin ilan ettiği kullanım kuralını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Ayrıca bazı yayıncı lisanslarında bireysel makale paylaşımı için farklı istisnalar bulunabilse de bu koşullar veri tabanına ve yayıncıya göre değişir. Bütün elektronik kaynaklar için tek bir “bir PDF göndermek serbesttir” kuralı yoktur.
En güvenli yol, makalenin yasal olarak paylaşılabilen bir sürümünü bulmaktır.
Arkadaşıma makaleyi nasıl ulaştırabilirim?
Önce şu seçenekleri kontrol edin:
1. Açık erişim sürümü var mı?
Makalenin DOI’sini veya başlığını aratın. Aynı çalışma:
- yayıncının açık erişim sayfasında,
- kurumsal arşivde,
- yazarın üniversite profilinde,
- PubMed Central gibi bir arşivde,
- preprint sunucusunda
yasal olarak erişilebilir olabilir.
Bu durumda doğrudan o bağlantıyı paylaşabilirsiniz.
2. Yazarın paylaşılabilir sürümü var mı?
Yayıncı PDF’si ücretli olsa bile yazarın kabul edilmiş makale sürümünü kurumsal arşive yüklemesine izin verilmiş olabilir. Bu sürüm içerik olarak çoğu zaman ihtiyacı karşılar.
3. Arkadaşınız kendi üniversitesinden erişebilir mi?
Başka bir üniversitenin öğrencisi veya çalışanıysa aynı veri tabanına kendi kurumu abone olabilir. DOI veya makale bağlantısını gönderin; kendi kurum hesabıyla kontrol etsin.
4. Kütüphane belge sağlama hizmeti kullanılabilir mi?
Makale kişinin kendi kurumunda yoksa üniversite kütüphanesinin belge sağlama veya kütüphanelerarası hizmetlerini kullanması daha doğru olabilir.
Hacettepe de kütüphanede bulunmayan yayınlara yönelik ulusal belge sağlama ağları üzerinden hizmetler sunabiliyor; başka üniversitelerde de benzer mekanizmalar bulunabilir.
“PDF’yi indirdim, artık dosya benim” mantığı neden çalışmıyor?
İndirme hakkı ile yeniden dağıtım hakkı aynı değildir.
Bir elektronik kaynak aboneliğinde genellikle size eğitim ve araştırma amacıyla kişisel kullanım hakkı tanınır. Lisans, aynı dosyanın üçüncü kişilere dağıtılmasını ayrıca sınırlayabilir.
Hacettepe Kütüphanesinin uyarısında ayrıca:
- elektronik kaynakların ticari amaçla kullanılması ve dağıtılması,
- sistematik toplu indirme ve kopyalama,
- H.Ü. mensubu olmayan üçüncü kişilerle veri tabanı içeriklerinin paylaşılması
yasaklar arasında sayılıyor.
Bu nedenle tek bir makale ile yüzlerce makalenin toplu indirilmesi aynı düzeyde davranış olmasa da, üçüncü kişiye dosya gönderme konusunda lisans koşulunu kontrol etmeden serbest olduğu varsayılmamalıdır.
En kısa karar kuralı
Arkadaşınız makaleye kendi kurumsal erişimiyle ulaşabiliyorsa PDF yerine bağlantıyı gönderin.
Ulaşamıyorsa önce açık erişim veya yazar sürümünü arayın. Bunlar yoksa arkadaşınızın kendi kütüphanesinin belge sağlama hizmetini kullanması en temiz yoldur.
Üniversite aboneliğiyle açılan ücretli PDF’yi doğrudan üçüncü kişiye iletmek ise Hacettepe’nin elektronik kaynak kullanım kuralları bakımından sorun yaratabilir.