Laboratuvarda Üretilen Kod GitHub'a Açık Yüklenebilir mi?
Hacettepe'de laboratuvar veya araştırma projesinde üretilen kodu GitHub'a açmadan önce telif, proje sözleşmesi, gizlilik ve patent risklerini kontrol edin.
Otomatik olarak evet denemez. Laboratuvar veya araştırma projesi kapsamında üretilen bir kodu herkese açık GitHub deposuna koymadan önce kod üzerindeki hakları, proje sözleşmesini, gizlilik yükümlülüklerini ve varsa patent/buluş sürecini kontrol etmek gerekir.
Kod sizin tarafınızdan yazılmış olsa bile “ben yazdım, istediğim gibi yayımlarım” sonucu her projede geçerli olmayabilir.
Önce kodun hangi bağlamda üretildiğini belirleyin
Şu soruların cevabı paylaşım kararını değiştirir:
- Kod bir ders ödevi mi, bireysel proje mi, laboratuvar araştırması mı?
- TÜBİTAK, BAP, Avrupa Birliği veya şirket destekli bir projede mi üretildi?
- Projede gizlilik sözleşmesi veya fikri mülkiyet maddesi var mı?
- Kod başka araştırmacılarla ortak geliştirildi mi?
- Kod içinde üçüncü taraf kütüphaneler, veri setleri veya lisanslı bileşenler var mı?
- Kod, henüz patent başvurusu yapılmamış teknik bir buluşun ayrıntılarını açığa çıkarıyor mu?
Bu sorulardan herhangi biri “evet” ise depoyu public yapmadan önce danışman veya proje yürütücüsüyle kontrol etmek gerekir.
Kodun telif hakkı kime ait?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında bilgisayar programları eser olarak korunabilir. Kültür ve Turizm Bakanlığı da bilgisayar programının kaynak kodunu yazan kişi veya kişilerin eser sahibi olduğunu belirtiyor.
Ancak burada eser sahipliği ile mali hakların kullanımı aynı şey değildir. İş, proje veya sözleşme ilişkisi kapsamında üretilen yazılımda mali hakların kim tarafından ve nasıl kullanılacağı sözleşmeye göre değişebilir.
Bu yüzden ortak laboratuvar kodunu tek taraflı olarak açık lisansla yayımlamak, yalnız teknik değil hak sahipliği açısından da sorun oluşturabilir.
Hacettepe açısından neden ayrıca dikkat etmek gerekiyor?
Hacettepe Üniversitesi Sınai Mülkiyet Hakları Yönergesi; üniversite bünyesinde öğretim elemanları, öğrenciler, stajyerler ve araştırmacılar tarafından geliştirilen patent, faydalı model ve tasarımlara ilişkin süreci kapsıyor.
Yazılımın kendisi telif hakkı konusu olabilir; fakat kodun ortaya koyduğu teknik çözüm ayrıca patentlenebilir bir buluş içeriyorsa GitHub'da herkese açık yayımlama patent sürecini etkileyebilir. TÜRKPATENT'e göre patent başvurusundan önce toplumca erişilebilir biçimde açıklanan bilgiler “tekniğin bilinen durumu” kapsamında değerlendirilebilir.
Bu nedenle araştırma çıktısında patent potansiyeli varsa önce Hacettepe Teknoloji Transfer Merkezi/Patent Ofisi ile görüşmek daha güvenlidir.
Public yapmadan önce kontrol listesi
Depoyu açmadan önce şu kontrolleri yapın:
- Danışman/proje yürütücüsü onayı: Kod ortak araştırma ürünüyse tek başınıza karar vermeyin.
- Proje sözleşmesi: Fon sağlayıcı veya şirket ortağı paylaşımı sınırlamış olabilir.
- Gizli bilgiler: API anahtarı, erişim tokenı, şifre, kurum içi adres, hasta/öğrenci verisi veya özel veri kesinlikle repoda kalmamalıdır.
- Üçüncü taraf lisansları: Kullandığınız kod veya kütüphane yeniden dağıtıma izin veriyor mu kontrol edin.
- Patent ihtimali: Teknik çözüm korunacaksa public paylaşımı başvurudan önce yapmayın.
- Lisans seçimi: Açık yayımlama kararı verildiyse MIT, Apache-2.0, GPL gibi lisanslardan hangisinin uygun olduğu bilinçli seçilmelidir.
En güvenli yaklaşım nedir?
Kod araştırma laboratuvarında, proje bütçesiyle veya bir ekip içinde üretildiyse önce izin, sonra public repo yaklaşımı en güvenlisidir. Paylaşım için onay verilirse kodun temizlenmiş bir sürümünü, açık bir lisans ve anlaşılır README ile yayımlamak hem yeniden kullanım hem de akademik şeffaflık açısından daha sağlıklı olur.
Kaynaklar: