Üniversite Öğrencisi Cinsel Sağlık Danışmanlığını Nereden Alabilir?
Üniversite öğrencileri cinsel sağlık, korunma, CYBE testi ve riskli temas sonrası destek için aile hekimi, Sağlıklı Hayat Merkezi ve ilgili kliniklere başvurabilir.
Üniversite öğrencileri cinsel sağlıkla ilgili danışmanlık için aile hekimine, Sağlıklı Hayat Merkezlerine, devlet hastanelerinin ilgili polikliniklerine ve konu HIV testi/danışmanlığıysa Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezlerine (GDTM) başvurabilir.
Hangi yerin en uygun olduğu, ne öğrenmek istediğinize göre değişir. Korunma yöntemi hakkında bilgi almak ile cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (CYBE) şüphesiyle test yaptırmak aynı başvuru değildir.
Yalnız bilgi ve danışmanlık istiyorsanız
Sağlık Bakanlığına bağlı Sağlıklı Hayat Merkezlerinde kadın ve üreme sağlığı danışmanlığı hizmetleri bulunur. Bu hizmetler kapsamında üreme sağlığı, gebeliği önleyici yöntemler ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma gibi konularda bilgilendirme yapılabilir.
Sağlıklı Hayat Merkezleri birinci basamak hizmetlerdir. Bakanlığa bağlı merkezlerin resmî sayfalarında bu hizmetlerden vatandaşların ücretsiz yararlanabildiği ve merkeze doğrudan veya aile hekimi yönlendirmesiyle başvurulabildiği belirtilmektedir.
Aile hekiminiz de iyi bir başlangıç noktasıdır. Özellikle hangi testin gerekli olduğu, bir belirti için hangi branşa gidilmesi gerektiği veya aşı durumunuzun değerlendirilmesi gibi konularda ilk yönlendirmeyi yapabilir.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testi istiyorsanız
“Her şeyi tek testte kontrol ettireyim” yaklaşımı çoğu zaman doğru değildir. HIV, hepatitler, sifiliz, gonore ve klamidya gibi enfeksiyonların test yöntemleri ve uygun test zamanı farklı olabilir.
Sağlık Bakanlığının aile hekimliği periyodik muayene rehberinde, 18 yaşın üzerindeki cinsel aktif kişilerde talep veya risk faktörü bulunması hâlinde HIV, hepatit B ve hepatit C açısından bilgilendirme ve tarama yapılabileceği; gonore ve klamidya için gerektiğinde ilgili uzmanlık alanına yönlendirme yapılmasının önemli olduğu belirtilmektedir.
Belirti varsa başvurulabilecek bölüm şikâyete göre değişebilir. Enfeksiyon hastalıkları, dermatoloji, kadın hastalıkları ve doğum veya üroloji poliklinikleri duruma göre değerlendirme yapabilir.
HIV konusunda anonim ve ücretsiz danışmanlık mümkün mü?
Evet. Sağlık Bakanlığının desteklediği Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri, HIV açısından risk taşıdığını düşünen kişilere danışmanlık vermek ve anonim, ücretsiz HIV testi imkânı sunmak amacıyla kurulmuştur.
Bu merkezler özellikle mahremiyet konusunda çekincesi olan öğrenciler için önemli bir seçenek olabilir. Ancak GDTM'nin temel odağı HIV'dir; tüm cinsel sağlık sorunlarının veya bütün CYBE testlerinin tek merkezde çözüleceği varsayılmamalıdır.
Bulunduğunuz şehirde aktif bir GDTM olup olmadığını Sağlık Bakanlığı veya il sağlık müdürlüğünün güncel listesinden kontrol etmek gerekir.
Korunmasız veya riskli bir temas yeni olduysa beklemeyin
Cinsel sağlık danışmanlığında bazı durumlar “randevu bulunca bakarım” düzeyinde değildir.
Özellikle HIV açısından yüksek riskli olabilecek bir temas yaşandıysa, temas sonrası profilaksi (PEP) açısından hızlı tıbbi değerlendirme gerekir. Sağlık Bakanlığına bağlı güncel bilgilendirmelerde profilaksinin mümkün olduğunca erken, tercihen ilk saatlerde ve en geç 72 saat içinde değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir.
Bu durumda yalnız test zamanı araştırmak yerine doğrudan bir sağlık kuruluşuna, tercihen enfeksiyon hastalıkları değerlendirmesine ulaşmak daha doğru olur.
Aynı şekilde cinsel saldırı, şiddet, ciddi kanama, şiddetli ağrı veya acil gebelikten korunma ihtiyacı gibi durumlarda rutin danışmanlık randevusunu beklemek yerine acil sağlık hizmetine başvurmak gerekir.
Üniversitenin kendi sağlık birimi varsa kullanılabilir mi?
Bazı üniversitelerde mediko-sosyal merkezi, öğrenci sağlık merkezi veya psikolojik danışmanlık birimi bulunabilir. Bu birimler danışmanlık veya ilk yönlendirme sağlayabilir; ancak sundukları hizmetler üniversiteden üniversiteye değişir.
Bu nedenle üniversitenin kendi merkezinde doğrudan CYBE testi, jinekolojik muayene veya üroloji hizmeti bulunduğunu varsaymak yerine hizmet listesini kontrol etmek daha doğrudur.
Mahremiyet konusunda çekinceniz varsa randevu almadan önce “hangi bilgiler kayda giriyor, kimler erişebilir, anonim test seçeneği var mı?” diye sormanız da mümkündür.
Hangi durumda nereye gitmek daha mantıklı?
| İhtiyaç | İlk seçenek |
|---|---|
| Korunma yöntemleri ve genel cinsel sağlık bilgisi | Aile hekimi veya Sağlıklı Hayat Merkezi |
| HIV için anonim ve ücretsiz test/danışmanlık | Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezi |
| CYBE şüphesi veya belirti | Aile hekimi veya ilgili hastane polikliniği |
| Yeni gerçekleşmiş HIV açısından riskli temas | Gecikmeden sağlık kuruluşu / enfeksiyon hastalıkları |
| Gebelikten korunma yöntemi seçimi | Aile hekimi, Sağlıklı Hayat Merkezi veya kadın hastalıkları ve doğum |
| Cinsel saldırı veya acil sağlık sorunu | Acil sağlık hizmeti |
Cinsel sağlık danışmanlığı almak için evli olmak gerekmez. Soruyu erken sormak; yanlış test zamanından, gereksiz kaygıdan veya geciken tedaviden daha iyidir.
Kaynaklar:
T.C. Sağlık Bakanlığı – Sağlıklı Hayat Merkezlerinde sunulan hizmetler
T.C. Sağlık Bakanlığı – Aile Hekimliği Periyodik Muayene Rehberi
T.C. Sağlık Bakanlığı – HIV/AIDS ve Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri