Deprem Sonrası Öğrenci Evinde Hasar Varsa İçeri Girmek Güvenli mi?
Depremden sonra öğrenci evinde çatlak veya başka hasar varsa içeri girmeden önce ne yapmalı? Hasar tespiti, eşya alma ve güvenli dönüş ayrımı.
Evde veya binada depremden sonra hasar fark ettiyseniz, sırf bina ayakta duruyor diye içeri girmeyin. Özellikle çatlamış kolon veya kiriş, belirgin eğilme, dökülme, gaz kokusu ya da düşme tehlikesi olan parçalar varsa binadan uzaklaşın ve yetkililerin değerlendirmesini bekleyin. AFAD, artçı sarsıntıların hasarlı binalarda ilave zarara yol açabileceğini ve hasarlı binalara girilmemesi gerektiğini belirtiyor.
Ev arkadaşınızın ilaçlarının, bilgisayarınızın, kimliğinizin veya ders notlarının içeride kalması anlaşılır bir endişe. Ancak eşyanın acil olması, binaya tek başınıza girmenin güvenli olduğu anlamına gelmez. Hayati bir ihtiyaç söz konusuysa durumu 112 Acil Çağrı Merkezi'ne ve sahadaki yetkililere bildirin; eşya almak için kendi başınıza riskli binaya dönmeyin.
Hasar gördüğünüzde ilk olarak ne yapmalısınız?
Güvenli bir açık alana geçip binadan, balkonlardan, gevşemiş cephe elemanlarından ve elektrik hatlarından uzak durun. Bina içinde hâlâ bulunuyorsanız sarsıntı sırasında güvenli korunma davranışlarını uygulayın; sarsıntı sonrasında güvenli çıkış mümkün olduğunda tahliye olun. Gaz kokusu varsa elektrik düğmelerine veya kıvılcım çıkarabilecek cihazlara dokunmadan uzaklaşın.
Dışarıdan güvenle gözlenebilen bir hasarı fotoğraflamak faydalı olabilir; fotoğraf çekmek için binaya yaklaşmayın veya içeri girmeyin. Ev sahibini ve apartman yönetimini haberdar edin. Aynı binadaki diğer öğrencilerin veya komşuların da bilgisi olsun; ancak binanın durumu hakkında kendi aranızda “bir şey yoktur” kararı vermeyin.
Çatlak varsa hepsi aynı anlama mı gelir?
Hayır. Boya veya sıvada görülen bir çatlak ile taşıyıcı elemandaki hasarın önemi aynı değildir. Buna karşılık çatlağa yalnız fotoğraftan bakarak güvenilir bir hasarsız, az hasarlı veya ağır hasarlı sınıflandırması yapmak da mümkün değildir. Hasarın yeri, biçimi, yapı sistemi ve bütün bina birlikte değerlendirilir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının hasar sınıflandırmasına ilişkin açıklamalarında hasarsız ve az hasarlı yapılarla orta ve ağır hasarlı yapılar farklı ele alınır. Orta hasarlı yapılar için ayrıntılı değerlendirme ve gerekli işlemler söz konusuyken ağır hasarlı veya acil yıkılacak yapılara normal kullanım amacıyla dönülemez.
Asıl ayrım şudur: Deprem sonrası hasar tespiti, ilgili depremde binanın gördüğü hasarı belirler; binanın gelecekte yaşanabilecek bütün depremlere dayanıklı olduğunu garanti eden bir performans testi değildir. “Az hasarlı” sonucu, “depremde hiçbir risk taşımaz” belgesi gibi yorumlanmamalıdır.
Binanın resmî hasar durumunu nereden öğrenebilirsiniz?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının e-Devlet Hasar Tespit Sorgulama ve İtiraz İşlemleri hizmeti üzerinden afet sonrası hasar tespit sonuçları sorgulanabilir. Bakanlığın hasar tespit sistemi ve ilinizde yapılan resmî duyurular da takip edilebilir.
Kiracıysanız sorgulama için gerekli bilgilere erişemediğinizde ev sahibinden binaya ait hasar tespit sonucunu ve varsa tahliye/güçlendirme kararlarını isteyin. Sonucun henüz görünmemesi, binanın güvenli olduğunun tespit edildiği anlamına gelmez. Hasar veya acil tehlike görüyorsanız ilgili kamu birimine bildirin ve binaya dönüş için yetkililerin yönlendirmesini esas alın.
Eşyalar içeride kaldıysa ne olacak?
Birkaç saatliğine girip çıkmak, binada kalmakla aynı süreyi gerektirmese bile yine tehlikeli olabilir. Artçı sarsıntılar, gevşek merdivenler, düşebilecek cephe parçaları veya hasarlı tesisat birkaç dakikalık girişte de risk yaratır.
- Kimlik, bilgisayar, kıyafet gibi eşyalar: Binanın statüsü ve sahadaki talimatlar netleşmeden kendi başınıza girmeyin. Güvenli eşya tahliyesi imkânı olup olmadığını yetkililere sorun.
- Hayati ilaç veya içeride yardıma ihtiyacı olan kişi: Durumu acil çağrı birimine bildirin; kişisel kurtarma girişimiyle yeni bir tehlike oluşturmayın.
- Ev sahibi “bir şey olmaz, alıp çıkın” diyorsa: Ev sahibinin sözlü güvence vermesi teknik inceleme veya resmî kullanım kararının yerine geçmez.
Eve ne zaman dönebilirsiniz?
Binanın güncel resmî hasar durumu, uygulanmış tahliye veya giriş yasağı kararları, yetkililerin yönlendirmesi ve varsa devam eden tehlikeler birlikte değerlendirilmelidir. Daha önce hasarsız veya az hasarlı değerlendirilmiş bir yapıda yeni sarsıntı sonrasında yeni hasar fark ederseniz eski değerlendirmeyi otomatik güvence saymayın; durumu yeniden bildirin.
Öğrenci kiracıysanız evin kullanılamaması kira ilişkisinde de sorun yaratabilir. Ancak kira indirimi, onarım veya sözleşmenin sona ermesi gibi sonuçlar hasarın niteliğine ve somut koşullara bağlıdır. Önce güvenli barınma ve resmî tespit işini çözün; ardından kira sözleşmenizle birlikte gerekiyorsa hukuki destek alın.
Kaynaklar: AFAD – Deprem öncesi, anı ve sonrası önlemler · Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Hasar tespit açıklamaları · e-Devlet – Hasar Tespit Sorgulama ve İtiraz İşlemleri