Alttan Ders Almak Nedir?
Alttan ders almanın ne anlama geldiğini; başarısız ders, ders tekrarı, ön koşul, devam ve ders programı açısından bilmeniz gerekenlerle öğrenin.
Alttan ders almak, normalde daha önceki bir yarıyılda tamamlanması beklenen bir dersi sonraki yarıyıllardan birinde yeniden veya ilk kez almak anlamında kullanılan öğrenci ifadesidir. En yaygın durum, başarısız olunan bir dersin sonraki dönem tekrar edilmesidir.
Bu ifade çoğu üniversitenin yönetmeliğinde resmî bir ders türü olarak tanımlanmaz. Bu yüzden “alttan dersim var” demek tek başına hangi işlemin yapılacağını belirlemez; dersin zorunlu mu seçmeli mi olduğu, daha önce alınıp alınmadığı, ön koşulu ve üniversitenin ders tekrar kuralları önemlidir.
Hangi dersler alttan kalmış sayılır?
Öğrenciler genellikle şu durumlarda “alttan ders” ifadesini kullanır:
- Daha önce alıp başarısız oldukları dersler,
- Zamanında alamadıkları ve sonraki yarıyıla bıraktıkları zorunlu dersler,
- Ön koşul veya ders çakışması nedeniyle geciken dersler,
- Müfredatta daha erken yarıyılda bulunan ancak henüz tamamlanmamış dersler.
Buna karşılık daha önce başarıyla tamamladığınız bir dersi yalnız not yükseltmek için tekrar almak, günlük dilde bazen “alttan almak” diye söylense de akademik olarak aynı durum değildir.
Alttan ders varken üst sınıftan ders alınabilir mi?
Bu sorunun tek bir üniversite geneli cevabı yoktur. Asıl belirleyici, ön koşul, ilerleme kuralı ve dönemlik ders yükü sınırıdır.
Örneğin Hacettepe Üniversitesinin güncel ön lisans ve lisans yönetmeliğinde “ilerleme kuralı” bulunur. Ders kaydı yapılırken önceki yarıyıllarda açılmış fakat başarısız olunmuş veya hiç alınmamış zorunlu derslerin öncelikle alınması gerekir. Ayrıca başarısız olunan zorunlu ders, öğrenci o yarıyıl kaydını yeniliyorsa dersin açıldığı ilk yarıyılda tekrar edilmelidir.
Bu, “alttan tek ders varsa hiçbir üst dönem dersini alamazsınız” anlamına gelmez. Ancak alttaki zorunlu ders programınızı, AKTS yükünüzü veya başka derslerin ön koşullarını etkileyebilir.
Alttan ders almak mezuniyeti uzatır mı?
Her zaman değil. Bir dersi alttan almak, mezuniyet tarihinizi otomatik olarak bir yıl ileri atmaz.
Mezuniyetin uzayıp uzamaması özellikle şu üç duruma bağlıdır:
- Ders daha sonraki derslerin ön koşulu mu?
- Ders yalnız yılda bir kez mi açılıyor?
- Alttan ders nedeniyle dönemlik ders yükünüzde başka bir zorunlu dersi ertelemek zorunda kalıyor musunuz?
Örneğin birinci sınıftaki bir ders üçüncü sınıftaki iki zorunlu dersin ön koşuluysa, o dersi geçememek zincirleme gecikme yaratabilir. Buna karşılık her dönem açılan ve başka dersleri kilitlemeyen tek bir ders, program doğru planlanırsa mezuniyeti geciktirmeyebilir.
Alttan alınan derste devam zorunluluğu var mı?
Bu da üniversitenin kuralına göre değişir.
Hacettepe'nin güncel yönetmeliğinde, tekrarlanan teorik bir derste öğrenci önceki yarıyıllarda devam koşulunu yerine getirmişse yeniden devam zorunluluğu aranmaz. Bu hüküm özellikle teorik ders için düzenlenmiştir; laboratuvar, uygulama, klinik veya benzeri derslerde aynı sonucu otomatik olarak varsaymamak gerekir.
Dolayısıyla “dersi ikinci kez alıyorum, derse hiç gitmem gerekmiyor” şeklinde genel bir kural yoktur. Dersin türünü ve bölümünüzün uygulamasını kontrol edin.
Tekrar alınan dersin hangi notu geçerli olur?
Hacettepe'de tekrar edilen derslerde en son alınan not geçerlidir. Bu kural, not yükseltmek için daha önce başarılı olunan bir ders tekrar edildiğinde de önemlidir.
Yani eski notunuzdan daha yüksek bir not almak mümkün olduğu gibi, daha düşük bir not aldığınızda ortalamanızın düşmesi de mümkündür. Ders tekrarı kararı verirken yalnız “eski not silinir, daha iyisi kalır” varsayımıyla hareket etmeyin.
Ders kaydında alttan dersleri nasıl planlamalısınız?
En güvenli sıra şöyledir:
- Başarısız veya hiç alınmamış zorunlu derslerinizi çıkarın.
- Bu derslerin hangi yarıyılda açıldığını ve ön koşullarını kontrol edin.
- Üst dönem dersleriyle saat çakışması olup olmadığına bakın.
- Dönemlik AKTS sınırınızı kontrol edin.
- Seçiminizi danışmanınızla ve bölümünüzün ders kayıt duyurusuyla doğrulayın.
BİLSİS'te resmî kaydı kesinleştirmeden önce alttan ve güncel dönem derslerinizi gerekli.tr Program üzerinde aynı haftalık görünümde bir araya getirerek hangi ders kombinasyonunun çakışmadan ilerlemenize izin verdiğini karşılaştırabilirsiniz.
Alttan dersin kendisi olağanüstü bir durum değildir; asıl önemli olan, o dersin müfredat içindeki etkisini doğru anlamaktır.
Kaynak: Hacettepe Üniversitesi ÖİDB – Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği